พ่อ : ราณี วันนี้ลูกเรียนอะไรที่โรงเรียนบ้าง?
ราณี : หนูเรียนรู้ว่าระบบโรงเรียนกำลังพังทลาย มีแต่การคอร์รัปชั่น ผู้บริหารโรงเรียนล้วนแต่ไร้คุณภาพ ครูไม่มีความรู้และความตั้งใจ ส่วนตำราเรียนก็ล้าสมัยหรือโกหก หนูเรียนรู้ว่าไม่มีนักเรียนคนไหนสนใจเรียน นอกจากจะมีรางวัลและสินบน ทุกคนรู้ดีว่าหลักสูตรแบบนี้ เรียนจบไปก็ตกงาน แต่ยอมให้ถูกส่งมาเข้าโรงเรียนเพื่อฆ่าเวลา หรือไม่ก็เพื่อสร้างความมั่นคงทางจิตใจให้กับพ่อแม่
พ่อ : .........................................

หนังสือเล่มนี้หากเปิดดูแต่เผินๆ แล้ว ก็จะเหมือนเป็นหนังสือการ์ตูน เพราะมีภาพประกอบคำบรรยาย ส่วนที่จะแปลกกว่าการ์ตูนทั่วไปก็ตรงที่ภาพในเล่มเป็นแนวภาพไทยยุคเก่า และภาพที่ใช้ยังซ้ำกันหลายครั้งในหน้าเดียวกัน เพียงแต่เปลี่ยนแต่คำพูดประกอบไป แต่หากลองอ่านดูก็จะรู้ว่าหนังสือเล่มนี้ห่างไกลจากการ์ตูนมาก เพราะถึงจะเป็นหนังสือภาพแต่ก็ไม่ใช่เป็นเรื่องแต่งสำหรับเอาไว้อ่านสนุกอย่างธรรมดา ในเล่มมีอารมณ์ขันร้ายๆ ที่เสียดสีสังคมไทยสมัยใหม่ได้รสชาติแสบสันต์ยิ่งนัก

ผู้เขียนกล่าวในคำนำว่ากำเนิดของหนังสือเล่มนี้มีตั้งแต่ 20 ปีที่แล้ว ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจภาพต้นแบบจากหนังสือเรียนภาษาไทย "แบบเรียนเร็วใหม่" ปี ๒๔๙๐ ที่มีรูปประกอบโดย จุมพล กาญจนินทุ และแบบเรียนชุด "ปัญญา-เรณู" ที่วาดภาพประกอบโดย เหม เวชกร ภาพที่ใช้ในแบบเรียนเหล่านี้ดูซื่อ เรียบง่าย ตรงไปตรงมา แสดงในความคิดที่นำเสนอได้ชัดเจน ความคิดที่นำเสนอในแบบเรียนยุคเก่านั้นชี้นำความประพฤติ และสั่งสอนค่านิยมอุดมคติให้นักเรียน เช่น ครูเป็นคนดี เด็กต้องรักชาติ ดังตัวอย่างเช่น

บ้านเมืองนั้น ทุกทุกคนน่าจะรู้จักดี เมื่อก่อนนั้นฉันยังเป็นเด็กโง่ ฟังผู้อื่นพูดกันว่า คนทุกคนต้องรักบ้านเกิดเมืองนอนของตน ฉันก็พูดตามผู้อื่นบ้าง แต่เดี๋ยวนี้ฉันเป็นนักเรียน ฉันมีมานะอดทนเรียนวิชา มิท้อถอย จึงได้รู้จักว่าคนที่รักบ้านเมืองแท้แท้นั้น มิสักว่าพูดกันแต่ปาก ต้องช่วยบ้านเมืองของตนด้วย แม้จะต้องเสียเงินเสียทอง ข้าวของต่างต่าง ก็มิเสียดาย ถึงที่สุด ตัวของตัวจะตาย ก็ต้องยอมด้วยยินดี ดังนี้ จึงจะชื่อว่า รักบ้านเกิดเมืองนอนแท้ คนที่พูดแต่ปาก ว่ารักบ้านเมือง แต่มิช่วยบ้านเมืองนั้น เป็นคนขึ้ปด และคนที่คิดเห็นแก่ตัวเองมากและกดขี่ข่มเหงผู้อื่นนั้น จะต้องนับว่า เป็นคนเช่นเดียวกับเด็กที่โง่ และชั่วช้ามาก

"เรณู ปัญญาดี" ลงพิมพ์ในมติชนสุดสัปดาห์ ตั้งแต่ปี ๒๕๔๒ จนถึงปัจจุบัน ผู้เขียนกล่าวไว้ในบทนำว่าต้องการเสนอภาพความขัดแย้งเชิงอุดมคติระหว่างสังคมไทยในยุคอดีตและปัจจุบัน และได้นำภาพที่ดูไร้เดียงสามาประกอบคำพูดในยุคใหม่ จึงอ่านได้เพลิดเพลินยิ่ง เนื้อหาในเล่มแบ่งเป็น ๔ บทใหญ่ๆ คือ พ่อมาจากดาวคลองถม-โฮมโปร แม่มาจากดาวแมคโคร-โลตัส ที่กล่าวถึงสถาบันครอบครัว ความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในครอบครัว และบทบาทที่เปลี่ยนไปในสังคมยุคใหม่ บท หางดาบดอทคอม เป็นเรื่องวิถีชีวิตในยุคอินเทอร์เน็ตที่เล่าความผ่านหมาตัวหนึ่ง ดักแด้วันนี้ ดักดานวันหน้า กล่าวถึงระบบการศึกษาของเยาวชนไทย มีแนวคิดเรื่องผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและประกันคุณภาพการศึกษาที่อ่านได้สนุกมาก บทสุดท้าย ก้ำกึ่ง รายครึ่งสัปดาห์ บอกเล่าสังคมไทยในยุคปัจจุบัน

หากดูแต่ภาพแล้ว หนังสือเล่มนี้ก็จะไม่น่าสนใจเท่าไรนัก เพราะใช้ภาพซ้ำกันเสียส่วนมาก แต่เมื่อได้อ่านข้อความประกอบภาพ ก็จะได้ทราบว่าจุดเด่นของเรื่องอยู่ที่เนื้อความที่จะส่งเสริมกับภาพได้น่าสนุก ข้อดีของหนังสือเล่มนี้คืออ่านได้ขำและสนุกมาก อารมณ์เสียดสีในถ้อยคำเรียบง่ายนี้ ทำให้ผู้อ่านต้องหัวเราะและสะดุดกับความคิดของอารมณ์เสียดสีหน้าตายในภาพ ผู้เขียนเรื่องชุดนี้นำเสนอความคิดได้น่าทึ่ง เขานำเสนอสิ่งรอบตัวให้เราได้เห็นให้มุมใหม่ และสารของเขายังมีพลังกระทบใจได้มาก

หนังสือเล่มนี้อ่านสนุกและมีคุณค่า จึงอยากแนะนำให้ได้ลองอ่านกันอย่างยิ่ง ยิ่งเมื่อคนอ่านได้เห็นภาพประกอบบางส่วนจาก "ไปโรงเรียน" ที่ผู้เขียนทำไว้นานแล้ว เนื้อหาสะท้อนสังคมหลังยุค ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ โดยข้อความประกอบมีทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ภาพเหล่านี้ทำได้ดีมากทุกภาพ อ่านแล้วก็เกิดความรู้สึกน่าทึ่งเหลือประมาณ จนทำให้อยากอ่าน "ไปโรงเรียน" ทั้งชุดให้เต็มอิ่ม

หนังสือเล่มนี้ยังสร้างความภูมิใจส่วนตัวว่า งานเขียนหนังสือภาพของเรานั้นมีคุณภาพเทียบชั้นหนังสือต่างประเทศได้อย่างสบายๆ ภาพในเล่มนี้ไม่ได้จบลงแต่ในหน้ากระดาษ แต่ยังทิ้งท้ายคำถามและคมความคิดให้เราได้นึกต่อ แบบเรียนเล่มนี้จึงเป็นหนังสือที่อยากแนะนำให้อ่านอย่างถ้วนทั่ว มีหนังสือหลายเล่มที่หากไม่ได้อ่านก็ไม่เป็นไร แต่หนังสือคุณภาพดีเช่นนี้ ถ้าพลาดไปก็ต้องนับว่าเป็นเรื่องน่าเสียดาย
 

เกี่ยวกับผู้เขียน เรณู ปัญญาดี นามปากกาของประชา สุวีรานนท์ เกิดปี พ.ศ. ๒๕๐๐ เป็นสาราณียกรหนังสือศึก ซึ่งเป็นหนังสืออนุสรณ์ของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ในปี พ.ศ. ๒๕๑๗ สำเร็จการศึกษาด้าน Art in Communication Design จาก Parsons School of Design ที่นครนิวยอร์ก ปัจจุบันเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ เคยดำรงตำแหน่งรองประธานบริษัท เอส.ซี. แมทช์บอกซ์ มีผลงานเขียนบทวิจารณ์ภาพยนตร์ เขียนคอลัมน์ในมติชนสุดสัปดาห์ และออกแบบปกหนังสือ

แบบเรียน (กึ่ง) สำเร็จรูป : เรณู ปัญญาดี
ISBN 974-323-002-5 ชานหนังสือ ๒๓๙ หน้า ราคา ๒๒๘ บาท

Copyright © 2003 faylicity.com

ครู : ตามหลัก "เน้นนักเรียนเป็นศูนย์กลาง" นักเรียนจะเป็นผู้สรุปผลการเรียนด้วยตัวเอง ด.ช.ระกา, ลองสรุปซิว่าเราได้บรรลุเป้าหมายอะไรแล้วบ้าง?
ในห้วงความคิดคำนึงของ ด.ช.ระกา ผัดผ่อนปัญหาคนว่างงานให้เนิ่นนานออกไป อีกทั้งประหยัดงบประมาณของราชการในการสร้างคุก ... ทำให้นักเรียนเคยชินกับงานโง่ๆ ยอมรับกฎเกณฑ์ที่น่าเบื่อหน่าย และกลายเป็นวัตถุดิบที่ง่ายต่อการป้อนเข้าโรงงาน ... ทำให้นักเรียนกลายเป็นคนเชื่องๆ ยอมรับสถาบันและอำนาจที่เหนือกว่า ... ทำให้นักเรียนก้มหัวให้กับกระแสสังคมและความไม่ถูกต้อง ไร้วิจารณญาณในการเก็บรับความรู้ทุกชนิด ... ทำให้นักเรียนหวาดระแวงคนอื่นๆ ที่มีความคิด และการประพฤติปฏิบัติไม่เหมือนกับตัวเอง
ด.ช.ระกา ตอบครู เพื่อทำให้นักเรียนกลายเป็นพลเมืองที่ดี รู้จักเสียภาษี ไปออกเสียงเลือกตั้ง และรักษาบ้านเมืองให้สะอาดครับ!
ครู ดีมาก!
-- เรณู ปัญญาดี จาก แบบเรียน (กึ่ง) สำเร็จรูป